ייִדצײַט רעדט מיט דרײַ שילער פֿונעם

"ייִדצײַט"

בית הספֿר הר הצופֿים : חזק ואמץ – זיי שטאַרק און מוטיק

סעפּטעמבער

2007

זײַט 2

September

2007

Page 2

מיר ווינטשן אַלע לייענער פֿון

"ייִדצײַט" און פֿרײַנד אַ

געזונט, זיס

און פֿרײַלעך נײַ יאָר!

"ייִדצײַט" 12-טער יאָר

די שילערינס פון 12טן יאָר האָבן שטודירט לידער און פּאָעמעס וועגן יִידיש געשריבן פֿון באַוואוסטע יִידישע פּאָעטן און אויך וועגן ייִדיש אויף דער אינערנעט. דאָ זײַנען זייערע אַרבעטן וועגן די טעמעס.

The Year 12 students have studied songs and poems about Yiddish, written by famous poets. They have also written about Yiddish on the Internet. Here is some of their work about these topics.

אין שול

ייִדישע "בלאָגס" און אַנדערע שריפֿט אויף דער אינטערנעט

פֿון רחל דרייזון

ווען שלום בערגער שרײַבט אויף זײַן "בלאָג" http://sholemberger.blogspot.com/ אַז "דאָ ליגט דער הונט באַגראָבן", מיינט ער אַז דאָס איז טאַקע דער עיקרדיקער פּונקט, אַז אין די הײַנטיקע טעג נוצן מיר ניט אַ סך ביכער, און דאָס איז ווײַל מיר האָבן נײַע טעכנאָלאָגיעס, וואָס האָבן די ביכער באַגראָבן. ווען שלום בערגער נוצט דעם באַגריף "פֿענצטערס פֿון געלעגנהייט", מיינט ער אַז מיר קענען נוצן די נייע טעכנאָלאָגיע , צום בײַשפּיל די אינטערנעט, צו לייענען, הערן און לערנען ייִדיש און די ייִדישע שפּראַך. פּראָפֿעסאָר פֿישמאַן זאָגט אין זײַן אַרטיקל אַז הײַנטצוטאָג ווערן ווייניקער ביכער אַרויסגעגעבן. ער גלויבט אַז עס איז "אַן אָנגייענדיקער ליטעראַרישע טראַגעדיע וואָס מיר זײַנען מסתּמה ניט מסוגל אָפּצושטעלן". שלום בערגער איז מסכּים מיט פּראָפֿעסאָר פֿישמאַן, אָבער ער טענהעט אַז די נײַע ליטעראַטור איז אין די בלאָגס, פּאָסטס א.אַ.וו., און ער זאָגט אַז מע קען מסתּמה ניט לייענען זיי "שבת" ווײַל זיי זײַנען אויף דער אינטערנעט און שבת קענען פֿרומע ייִדן נישט נוצן קיין קאָמפּיוטאָרס ווײַל עס איז דער טאָג פֿון רו. ער זאָגט אַז די דאָזיקע זשאַנערס זײַנען פּאָפּולער הײַנט און "וועלן מסתּמא ניט דערפֿירן צו קיין ווידער אויפֿלעבונג פֿון בוכפֿאָרעמדיקער ליטעראַטור. ער מיינט אָבער אַז עס איז אַ טועת אָפּצושאַצן אַלץ לויט די קריטעריעס פֿון דער בוכפֿאָרעמדיקער ליטעראַטור. שלום בערגער האַלט אַז מיר מוזן פּשוט מודה זײַן, אַז דער דורכפֿאַל פֿון די אַלטע זשאַנערס זײַנען אַ טראַגעדיע, אָבער אַז מיר מוזן זיך פֿרייען מיט די נײַע זשאַנערס, און מיר קענען נוצן די אַלטע זשאַנערס צוזאַמען מיט די נײַע.

ייִדיש אויף דער אינטערנעט "אַ שטעקן מיט צוויי עקן"

פֿון חוה צוקיערמאַן

היינט צו טאָג על פּי רובֿ מענטשן טראַכטן אַז ייִדיש אויף דער אינטערנעט קען זײַן "אַ שטעקן מיט צוויי עקן". איך בין מסכּים אַז ייִדיש אויף דער אינטערנעט קען זײַן אַ פּאָזיטיווע זאַך, אַז מען קען לערנען זיך אַליין, און אַז עס קען אויך זײַן שלעכט און אַז ייִדן וועלן נישט קויפֿן די געדרוקטע אויסגאַבעס. כאָטש עס איז גוט אַז מען קען לערנען זיך אַליין ייִדיש אויף דער אינטערנעט, למשל מען קען לייענען די צײַטונגען, הערן ייִדיש אויפֿן קאָמפּיוטאָר און אויך באַלד שרײַבן דורך "בליצבריוו". עס מיינט אָבער אַז מען דעדט נישט די שפּראַך ווײַל מען טרעפֿט זיך נישט אַזוי אָפֿט, מען רעדט נישט טעלעפֿאָניש אַזוי אָפֿט, און דערפֿאַר וועלן די קומענדיקע דורות נישט רעדן ייִדיש און די שפּראַך וועט זײַן ווינציקער און ווינציקער גענוצט. ייִדיש אויף דער אינטערנעט איז אויך אַזוי שנעל און גרינג צוצוקומען. צום בײַשפּיל מען קען הערן די ראַדיאָ פּראָגראַמען ווען מען וויל, און עס איז ביליק, עס קאָסט נישט קיין סך געלט. מען קען לייענען די צײַטונגען ווי די "פֿאָרווערטס", דעם "טעם טעם", "ווײַטער" און ייִדישע מעשׂות און געשיכטעס. פֿונדעסטוועגן אָבער, נישט יעדער איינער קען צוקומען צו דער אינטערנעט. למשל טײַל פֿון די עלטערע ייִדיש רעדנערס, וואָס זײַנען די הויפּט עולם פֿאַר ייִדיש, האָט נישט די דאָזיקע קענטענישן צו נוצן אַ סך פֿון די נייע טעכנאָלאָגיעס. אַן אַנדער פּונקט איז אַז מען קען באַקומען כּמעט אַלץ פֿון אַלע לענדער ווי אַמעריקע, אויסטראַליע און ישראל אָבער דער פּראָבלעם איז אַז ייִדן וועלן נישט קויפֿן די געדרוקטע זאַכן, צום בײַשפּיל די צײַטונגען, ביכער און לידער און דערפֿאַר וועט מען זײַן ווינציקער אַקטיוו אין דער קהילה און מיט דער ייִדישער קולטור ווי מיט דער טעאַטער און ייִדישע לעקציעס וועלן פֿאַרשווינדן. עס זײַנען דאָ אַ סך סיבות פֿאַר פּאָזיטיווע און נעגאַטיווע פּונקטן וועגן ייִדיש אויף דער אינטערנעט. איך מיין אַז מען מוז האָבן אַ באַלאַנס. מיר דאַרפן קויפֿן די געדרוקטע זאַכן און אויך זײַן אַקטיוו אין דער ייִדיש רעדנדיקער קהילה און טעאַטער, אָבער מען דאַרף אויך לערנען זיך הערן און לייענען ייִדיש אויפֿן אינטערנעט אַז מען זאָל באַקומען מער פֿון מער לענדער, ווײַל עס איז ביליק, שנעל און גרינג צוצוקומען, אין וויל מען, קען מען אויך לערנען זיך אַליין.

אַן אָפּשאַצונג פֿון די פּאָעמעס "מאַמע-לשון" און "ייִדיש"

פֿון שײני אַשקענאַזי

אין דער פּאָעמע "מאַמע-לשון", וועלכע איז געשריבן געוואָרן פֿון משה נאַדיר, שרײַבט דער פּאָעט אַז דאָס לעבן איז קאָמפּליצירט אָבער ער גיט וואָס ער שאַפֿט צו יעדן איינעם:"און ווער עס דאַרף, און ווער עס וויל זאָל קומען און זאָל באָרגן". זײַן ייִחוס איז פּשוט און האָט נישט קיין "גלעקלעך", אָבער ער בלײַבט אַ צופֿרידענער מאַן, צופֿרידן מיט זיך און זיין אָנטײַל אין דעם און ער איז שטאָלץ מיט דעם. אָבער ווען מען באַטראַכט דאָס ליד "ייִדיש" וועלכע איז געשריבן געוואָרן פֿון קעהאָס קליגער, זעט מען ווי אַזוי קליגער שרײַבט וועגן "טאַטע\מאַמע לשון ייִדיש". ער האָט אַ פֿרײַלעכער און אַ האַרציקער באַציונג צו דער "זאַפֿטיקער" שפּראַך ייִדיש. ער שרײַבט אַז ער וויינט, לאַכט, אַרבעט און ער איז שטאָלץ צו רעדן זײַן שפּראַך וועלכע איז פּשוט צו פֿאַרשטיין. ער דערט נישט וועגן געבן די שפּראַך צו אַנדערע אַזוי ווי נאַדיר, אָבער ער פֿאַרשטאַרקט די וויכטיקייט פֿון זײַן אַ ייִד וועלכער רעדט ייִדיש – ער טוט עס אויף להכעיִס זײַנע שׂונים.

פֿון משה נאַדיר